Սյունիքի մարզում ճանապարհաշինական աշխատանքներ իրականացնող «Կապանի ՃՇՇ» ՍՊԸ-ի գործունեության վերաբերյալ հանրային հետաքրքրությունը պայմանավորված է ոչ միայն իրականացվող ծրագրերի ծավալով, այլև ճանապարհների որակի վերահսկողության, պետական միջոցների արդյունավետ օգտագործման և ընկերության նկատմամբ կիրառված ֆինանսական տույժերի վերաբերյալ հարցերով։ Հրապարակային տեղեկատուներում ընկերության տնօրեն է նշվում Արարատ Սերյոժայի Կարապետյանը։
Հրապարակային փաստաթղթերի համաձայն՝ 2022 թվականին Կապան–Ճակատեն շրջանցիկ ճանապարհահատվածի կառուցման համար «Կապանի ՃՇՇ» ՍՊԸ-ի հետ նախատեսվել է շուրջ 1 միլիարդ 454 միլիոն 519 հազար դրամ արժեքով պայմանագիր։ Գնումը նախատեսվել էր մեկ անձից գնման ընթացակարգով։ Նման ընթացակարգի կիրառումն ինքնին օրենքի խախտում չէ, սակայն պետական միջոցների արդյունավետ օգտագործման տեսանկյունից կարևոր է ուսումնասիրել դրա իրավական հիմնավորումը, պայմանագրի պայմանները և կատարված աշխատանքների ընդունման փաստաթղթերը։
Կապան–Ճակատեն ճանապարհը ռազմավարական նշանակություն ունի Սյունիքի մարզի մի շարք բնակավայրերի համար։ Ճանապարհի կառուցման նպատակն է բարելավել տրանսպորտային կապը և բարձրացնել բնակավայրերի հասանելիությունը։ Նման ծրագրերի դեպքում առանձնահատուկ կարևորություն ունեն շինարարական աշխատանքների որակը, ժամկետների պահպանումը և հատկացված միջոցների նպատակային օգտագործումը։
Ընկերության գործունեության վերաբերյալ մեկ այլ կարևոր դրվագ վերաբերում է 2022 թվականին ճանապարհների սպասարկման որակի մասին արված պաշտոնական հայտարարությանը։ Այդ ժամանակ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Գնել Սանոսյանը հայտնել էր, որ «Կապանի ՃՇՇ»-ի նկատմամբ 5 միլիոն դրամի չափով ֆինանսական նվազեցում է կիրառվել՝ անբարեխիղճ աշխատանքի պատճառով։ Այս հայտարարությունը հարցեր է առաջացնում տվյալ աշխատանքի բնույթի, արձանագրված թերությունների և դրանց վերացման վերաբերյալ։
Այդուհանդերձ, ամբողջական գնահատական տալու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել տուգանքի կամ ֆինանսական նվազեցման հիմքում ընկած փաստաթղթերը։ Մասնավորապես, կարևոր է պարզել՝ որ ճանապարհահատվածին են վերաբերել թերությունները, ինչպիսի ստուգում է իրականացվել, ով է արձանագրել խախտումները և ինչ միջոցներ են ձեռնարկվել դրանք վերացնելու համար։ Առանց այդ տվյալների հնարավոր չէ եզրակացնել, որ խնդիրը համակարգային բնույթ է ունեցել կամ տարածվել է ընկերության մյուս ծրագրերի վրա։
Ընկերության ճանապարհաշինական գործունեությունը շարունակվել է նաև հետագա տարիներին։ 2024 թվականի սեպտեմբերին հրապարակված տեղեկության համաձայն՝ պետական բյուջեի միջոցներով հիմնանորոգվում էր Կապան քաղաքով անցնող Մ-2 միջպետական ճանապարհի մոտ 9.5 կիլոմետրանոց հատվածը։ Այս ծրագիրն ընդգծում է ընկերության ներգրավվածությունը մարզի ճանապարհային ենթակառուցվածքների բարելավման աշխատանքներում։ Սակայն ծրագրի պայմանագրային արժեքը, վերջնական կատարողականը և աշխատանքների որակի վերաբերյալ ստուգումների արդյունքները պետք է ճշտվեն համապատասխան պաշտոնական փաստաթղթերով։
Հանրային հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև ընկերության գույքի վերաբերյալ տեղեկությունը։ Կառավարության պաշտոնական փաստաթղթում «Կապանի ՃՇՇ» ՍՊԸ-ի անվան դիմաց նշված են «ԿռԱԶ 256 Բ1» և «ԿԱՄԱԶ 55111» բեռնատարները։ Փաստաթղթում դրանց համար ներկայացված են համապատասխանաբար 2 միլիոն 105 հազար և 4 միլիոն 474 հազար դրամ գնահատված փոխհատուցման գումարներ։ Այս տվյալները վերաբերում են ընկերության հետ կապված գույքին և չեն կարող դիտարկվել որպես տնօրեն Արարատ Սերյոժայի Կարապետյանի անձնական ունեցվածքի մասին ապացույց։
Պետական գնումների թափանցիկության տեսանկյունից կարևոր է նաև պարզել՝ ինչպես են որոշվում ճանապարհաշինական աշխատանքների գները, ինչ չափանիշներով են ընտրվում կապալառուները, ինչպես է իրականացվում տեխնիկական հսկողությունը և ինչ պատասխանատվություն է նախատեսվում պայմանագրային պարտավորությունների չկատարման դեպքում։ Հատկապես խոշոր պայմանագրերի պարագայում հանրության համար կարևոր է ունենալ ոչ միայն պայմանագրի ընդհանուր արժեքի, այլև փաստացի կատարված աշխատանքների և դրանց ընդունման մասին ամբողջական պատկեր։
«Կապանի ՃՇՇ» ՍՊԸ-ի վերաբերյալ առկա հրապարակային տվյալները հիմք են տալիս շարունակելու ուսումնասիրությունը՝ ուշադրություն դարձնելով պետական պայմանագրերին, ճանապարհների որակի վերաբերյալ պաշտոնական արձանագրություններին և կիրառված ֆինանսական տույժերին։ Միաժամանակ, այս տեղեկությունները ինքնին չեն ապացուցում պետական միջոցների յուրացում կամ փողերի լվացում։ Նման ծանր մեղադրանքների համար անհրաժեշտ են իրավապահ մարմինների պաշտոնական տվյալներ, դատական ակտեր կամ այլ ստուգելի ապացույցներ։
Հարցերի ամբողջական պատկերը ստանալու համար անհրաժեշտ է ընկերությունից և համապատասխան պետական մարմիններից պարզաբանումներ ստանալ 2022 թվականի խոշոր պայմանագրի կատարման, 5 միլիոն դրամի ֆինանսական նվազեցման հիմքերի և հետագա ճանապարհաշինական աշխատանքների որակի ստուգումների վերաբերյալ։ Այդ փաստաթղթերը թույլ կտան հանրությանը ներկայացնել ոչ միայն պայմանագրերի գումարները, այլև դրանց իրականացման արդյունքները և արձանագրված խնդիրների վերաբերյալ պաշտոնական դիրքորոշումները։
